Serbest Meslek Kazancı ve Vergilendirme
Kendi nam ve hesabına çalışan; sermayeden ziyade ilmi, mesleki bilgi veya ihtisasa dayalı işleri yapan kişilere (Doktor, Avukat, Mimar, Yazar, Danışman vb.) "Serbest Meslek Erbabı" denir. Bu kişiler fatura yerine "Serbest Meslek Makbuzu (SMM)" düzenlerler.
SMM'nin İki Temel Ayağı: Stopaj ve KDV
Faturadan farklı olarak makbuzda iki ayrı vergi türü aynı anda hesaplanır ve tahsilat/ödeme dengesi değişir.
Stopaj (Gelir Vergisi) - %20
Sizin gelir verginizin bir kısmının (%20), hizmeti alan firma tarafından kaynağında kesilip devlete ödenmesidir (Muhtasar ile). Bu para cebinize girmez, sizin adınıza vergi dairesine yatar. Yıl sonunda gelir vergisinden düşersiniz.
KDV (Katma Değer V.) - %20
Hizmet bedeli üzerinden hesaplanan vergidir. Müşteriden tahsil edersiniz ve sonraki ay KDV beyannamesi ile devlete ödersiniz. (Sağlık hizmetlerinde %10 olabilir).
Hesaplama Mantığı (Örnek)
Brüt 10.000 TL'lik bir danışmanlık hizmeti için makbuz keselim:
e-SMM Dünyası (Zorunluluklar)
Vergi Usul Kanunu (VUK) 509 no'lu tebliğ gereği; avukatlar, doktorlar, diş hekimleri, veteriner hekimler, mimarlar, mühendisler ve mali müşavirler gibi tüm serbest meslek erbapları e-SMM (Elektronik Serbest Meslek Makbuzu) uygulamasına geçmek zorundadır. Kağıt makbuz devri kapanmıştır.
- e-İmza veya Mali Mühür ile GİB Portal üzerinden ücretsiz kesilebilir.
- Özel entegratörler (Paraşüt, Logo vb.) aracılığıyla da kesilebilir.
- Makbuzun düzenlendiği gün müşteriye iletilmesi ve GİB'e raporlanması gerekir.
Netten Brüte ve Brütten Nete Formüller
Brütten nete: Net = Brüt × (1 - Stopaj Oranı) + KDV. Stopaj %20 ve KDV %20 ise Net = Brüt × 0,8 + Brüt × 0,2 = Brüt; yani eşit çıkar. Farklı oranlarda (ör. sağlık KDV %10) sonuç değişir. Netten brüte: Elinize net X TL geçsin istiyorsanız, Brüt = X / (1 - Stopaj) formülü kullanılır; KDV ayrıca Brüt üzerinden hesaplanıp eklenir. Müşteri Brüt + KDV toplamını öder; siz stopaj kesildikten sonra neti alırsınız.
Serbest meslek makbuzu faturadan farklıdır; fatura KDV mükelleflerine, makbuz serbest meslek erbaplarına özgüdür. Makbuzda mal satışı yoktur; sadece hizmet bedeli vardır. Devlet kurumlarına hizmet verirseniz KDV tevkifatı uygulanabilir; alıcı KDV'nin bir kısmını keserek öder. Bu durumda hesaplama farklılaşır; ilgili araçtan yararlanın.
Muhtasar Beyanname ve Stopaj Takibi
Müşteri (vergi mükellefi) stopajı sizin adınıza vergi dairesine öder; Muhtasar beyanname ile beyan edilir. Siz bu stopajı "Kesinti Yoluyla Ödenen Vergiler" olarak gelir vergisi beyannamenizde düşersiniz. Yıllık geliriniz düşükse stopaj iadesi alabilirsiniz. e-SMM keserken GİB portalı veya entegratör kullanılır; makbuz numarası sıralı verilir. Kağıt makbuz 2020'den beri geçersizdir; cezai yaptırım uygulanabilir.
Stopajı Kim Öder? (Kritik Nokta)
Eğer hizmeti bir vergi mükellefine (Şirket, Esnaf) veriyorsanız, Stopaj hesaplanır ve karşı taraf bunu Muhtasar beyannamesi ile devlete öder.
Ancak hizmeti vergi mükellefi olmayan son tüketiciye (Sade Vatandaş) veriyorsanız (Örn: Doktorun hastayı muayene etmesi, Avukatın boşanma davasına bakması), bu durumda Stopaj hesaplanmaz (0 olur). Sadece KDV hesaplanır ve tahsil edilir.
Özet ve Pratik Kullanım
Bu hesaplayıcı ile brütten nete veya netten brüte makbuz tutarınızı hesaplayın. Stopaj %20, KDV %20 veya %10 seçilebilir. Sonuç tahminidir; kesin beyan için mali müşavire danışın. Ücretsiz kullanılır; mobil uyumludur. e-SMM zorunluluğunu unutmayın; GİB portal veya entegratör üzerinden elektronik makbuz kesin. Makbuz kesiminde hizmet türü, müşteri bilgileri ve vergi kimlik numarası zorunludur. Yurt dışına verilen hizmetlerde KDV istisnası uygulanabilir; bu durumda KDV hesaplanmaz. Serbest meslek kazancı beyanı yıllık gelir vergisi beyannamesi ile yapılır; 3 beyannameli mükellefler mart, haziran, eylül aylarında ön ödeme yapar. Damga vergisi serbest meslek makbuzlarında uygulanmaz. SGK primi Bağ-Kur üzerinden ödenir; stopaj SGK'dan ayrıdır. Müşteri firma stopajı ödeyecekse makbuzda "Stopaj mükellefi tarafından ödenecektir" ibaresi bulunmalıdır. Brüt tutar KDV hariç veya dahil olarak anlaşılabilir; bu araç KDV hariç brüt üzerinden hesaplar. Veriler sunucuya gönderilmez; hesaplama tarayıcıda yapılır. 2026 oranları geçerlidir. Kayıt gerekmez; mobil uyumludur. KDV tevkifatı devlet işlerinde farklı hesaplanır. İlgili KDV Tevkifatı hesaplayıcısını kullanın. Gelir vergisi hesaplama aracı da faydalıdır. Ücretsiz ve anında sonuç verir. Mobil uyumludur.
Sıkça Sorulan Sorular
Stopaj iadesi alabilir miyim?
Evet. Yıl boyunca müşterilerinizin sizin adınıza ödediği stopajlar (Kesinti Yoluyla Ödenen Vergiler), yıl sonunda hesaplanan gelir verginizden düşülür. Eğer ödenen stopaj, hesaplanan vergiden fazlaysa, aradaki farkı devletten nakit iade veya mahsup olarak alabilirsiniz.
Tahsil etmeden makbuz kesilir mi?
KDV Kanunu'na göre hizmet ifa edildiğinde (iş bittiğinde) vergi doğar. Ancak Gelir Vergisi açısından "Tahsilat Esası" geçerlidir. Pratikte genellikle tahsilat yapıldığında makbuz kesilir, ancak KDV riski doğmaması için iş bitiminde kesilmesi tavsiye edilir.
Sağlık hizmetlerinde KDV oranı farklı mı?
Evet. Doktor, diş hekimi ve veteriner muayene hizmetlerinde KDV oranı %10'dur. Diğer serbest meslek hizmetlerinde (avukatlık, danışmanlık, mimarlık) %20 uygulanır. Bu hesaplayıcıda KDV oranı seçilebilir.
Müşteri vergi mükellefi değilse?
Bireysel son tüketiciye (vergi mükellefi olmayan kişiye) hizmet veriyorsanız stopaj hesaplanmaz. Sadece KDV tahsil edilir ve beyan edilir. Örnek: hastanın doktora ödediği muayene ücreti.