Amortisman (Yıpranma Payı) Nedir?
Vergi Usul Kanunu'na göre, işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve değeri belirli bir tutarı (2026 için 9.500 TL) aşan alet, edevat, demirbaş ve gayrimenkullerin maliyeti tek seferde gider yazılamaz. Bunun yerine "Faydalı Ömür" süresince yıllara bölünerek giderleştirilir. Bu işleme Amortisman denir.
Yöntemler Arasındaki Fark
İki temel yöntem vardır ve bir kez seçilince o demirbaş için değiştirilemez (sadece Azalan'dan Normal'e geçiş hariç).
1. Normal (Düz) Amortisman
Maliyet bedeli faydalı ömre bölünür. Her yıl EŞİT tutarda gider yazılır.
Örnek: 100.000 TL, 5 Yıl Ömür
Her yıl: 20.000 TL gider.
2. Azalan Bakiyeler (Hızlandırılmış)
Normal oranın 2 katı uygulanır (max %50). İlk yıllarda ÇOK, son yıllarda AZ gider yazılır.
Örnek: 100.000 TL, 5 Yıl (%20x2 = %40)
1. Yıl: 40.000 TL
2. Yıl: 24.000 TL (Kalan 60k üzerinden)
Faydalı Ömür Listesi (Örnekler)
Hangi demirbaşa kaç yıl ömür biçileceği Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) yayınladığı listelere (333, 339, 365, 389, 399, 406, 418, 439 No.lu VUK Genel Tebliğleri) göre belirlenir. Kafanıza göre belirleyemezsiniz.
| Demirbaş Türü | Faydalı Ömür | Normal Oran |
|---|---|---|
| Bilgisayar ve Yazılımlar | 4 Yıl | %25 |
| Cep Telefonları | 3 Yıl | %33.33 |
| Binek Otomobiller | 5 Yıl | %20 |
| Mobilya ve Mefruşat | 5 Yıl | %20 |
| Branda ve Çadırlar | 2 Yıl | %50 |
| Binalar (Fabrika, Depo) | 50 Yıl | %2 |
Binek Otolarda "Kıst Amortisman" Şartı
Sadece "Binek Otomobiller" için geçerli özel bir kuraldır. Araç aktife hangi ay girdiyse, yıl sonuna kadar ay kesri tam sayılarak (o ay tam sayılır) orantılı amortisman ayrılır. Yılın geri kalanına ait amortisman hakkı YANMAZ, son yıla eklenir.
- Örnek: Kasım 2026'te 1.000.000 TL'ye araç aldınız.
- Normalde yıllık %20 = 200.000 TL amortisman hakkınız var.
- Kıst kuralı gereği: Sadece Kasım ve Aralık (2 ay) için ayırırsınız.
- 2026 Gideri: (200.000 / 12) x 2 = 33.333 TL.
- Kalan 166.666 TL'lik hak kaybolmaz, 5. yılın sonuna ilave edilir.
Enflasyon Düzeltmesi
2023 sonu itibarıyla (ve şartlar oluşursa devamında) bilançolarda "Enflasyon Düzeltmesi" uygulanması zorunlu hale gelmiştir. Bu, tarihi maliyetle duran demirbaşların değerinin enflasyon oranında artırılması ve amortismanın bu yeni değer üzerinden ayrılması demektir. Bu sayede giderleriniz güncel rakamlarla ifade edilir ve daha az vergi ödersiniz.
Özet ve Pratik Kullanım
Maliyet bedelini, faydalı ömrü (yıl) ve yöntemi (normal/azalan) seçin. Araç yıllık amortisman tutarını hesaplar. 2026 itibarıyla 9.500 TL'nin altındaki demirbaşlar tek seferde gider yazılabilir. Binek otomobillerde kıst amortisman ve gider kısıtlaması uygulanır. Azalan bakiyelerde ilk yıllarda yüksek gider, son yıllarda düşük gider çıkar; vergi ertelemesi sağlar. Enflasyon düzeltmesi bilanço açısından maliyeti günceller.
Maddi ve Maddi Olmayan Duran Varlıklar
Binalar, makineler, taşıtlar maddi; yazılım, patent, lisans maddi olmayan duran varlıktır. Her ikisi de amortismana tabidir. Arazi amortismana tabi değildir. Arazi üzerindeki bina ayrı amortismana tabidir. Maddi olmayan varlıklarda faydalı ömür genelde daha kısadır (yazılım 4 yıl, patent 5-20 yıl).
Normal vs Azalan Seçimi
Vergi ertelemek istiyorsanız azalan bakiyeler tercih edilir; ilk yıllarda yüksek gider matrahı düşürür. Düzgün nakit akışı ve tutarlı gider istiyorsanız normal amortisman seçin. Binek otomobillerde gider kısıtlaması ve kıst amortisman birlikte uygulanır. İkinci el alımda satıcının kullandığı yöntem sizi bağlamaz; siz listeden kendi yönteminizi seçersiniz. Demirbaş 9.500 TL altındaysa (2026) tek seferde gider yazılabilir; amortisman ayrılmaz.
Defter Değeri ve Hurda Değer
Net defter değeri = Maliyet - Birikmiş amortisman. Hurda değer (artık değer) VUK'ta zorunlu değildir; sıfır kabul edilir. Opsiyonel hurda değer girilirse maliyetten düşülür, kalan tutar ömre bölünür. İkinci el alımda maliyet alış bedeli, ömür listeden yeniden başlar.
Bilanço ve Vergi Etkisi
Amortisman gideri gelir vergisi matrahını düşürür; kurumlarda vergi tasarrufu sağlar. Bilançoda duran varlıklar net defter değeri ile görünür. Enflasyon düzeltmesi uygulanan dönemlerde maliyet bedeli TÜFE oranında artırılır, amortisman bu yeni değer üzerinden hesaplanır.
Küçük işletmelerde 9.500 TL altı demirbaşlar tek seferde gider yazılarak nakit akışı iyileştirilir. Binek otomobilde kıst amortisman uygulanır; ayrıca gider kısıtlaması (örneğin %50) matraha yansıtılır. Vergi levhasındaki faaliyet koduna göre faydalı ömür listesi değişebilir; VUK eki listeyi inceleyin.
Amortisman ayrıldıktan sonra demirbaş elden çıkarılırsa (satış, hurda, fire) net defter değeri ile satış bedeli karşılaştırılır. Kâr veya zarar olağandışı gelir/gider olarak kaydedilir. Grup amortismanı uygulanmıyorsa her varlık ayrı ayrı takip edilir. Özel tüketim vergisi (ÖTV) dahil taşıt alımlarında maliyet ÖTV dahil tutulur, amortisman bu üzerinden ayrılır. Bu hesaplayıcı normal ve azalan bakiye yöntemlerini destekler; maliyet, faydalı ömür ve yöntem seçerek yıllık amortisman tutarını anında hesaplayabilirsiniz. Yeniden değerleme oranı ve KDV hesaplama araçlarımızla birlikte kullanarak muhasebe süreçlerinizi tamamlayabilirsiniz. VUK ekindeki faydalı ömür tablosuna göre demirbaş kategorisi seçilir. Yıllık amortisman tablosu otomatik oluşturulur. Vergi matrahı düşer, ödenen vergi azalır.
Sıkça Sorulan Sorular
İkinci el alınan demirbaşta ömür sıfırlanır mı?
Evet. Demirbaşı siz yeni almış sayılırsınız ve listenin belirlediği süre (örneğin 5 yıl) sizin için yeniden başlar. Önceki sahibinin ne kadar kullandığı sizi ilgilendirmez.
Demirbaş satılırsa ne olur?
Demirbaşı sattığınızda, satış bedeli ile "Net Defter Değeri" (Maliyet - Birikmiş Amortisman) karşılaştırılır. Aradaki fark kar ise "679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar", zarar ise "689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar" hesabına yazılır.