İhbar Tazminatı ve Süreleri Hakkında Her Şey
İş hukukunda, belirsiz süreli iş sözleşmelerini feshetmek isteyen tarafın (işçi veya işveren), bu durumu belirli bir süre önce karşı tarafa bildirmesi yasal bir zorunluluktur. Bu süreye "İhbar Süresi" denir. Bu süreye uyulmadan yapılan ani fesihlerde, uymayan taraf karşı tarafa İhbar Tazminatı ödemek zorundadır.
İşveren Feshederse
İşveren sizi işten çıkarmadan önce bildirim sürenizi (örn: 4 hafta) çalıştırmak zorundadır. "Bugün işin bitti, yarın gelme" derse, o 4 haftalık ücretinizi peşin ödemek zorundadır.
İşçi İstifa Ederse
İstifa ederken de ihbar süresine uymalısınız. "Ben bugün istifa ediyorum, yarın yokum" derseniz, ihbar sürenize karşılık gelen maaşınızı işverene "tazminat" olarak ödemeniz gerekebilir.
Yasal İhbar Süreleri (İş Kanunu Madde 17)
Çalışanın işyerindeki kıdemine (çalışma süresine) göre bildirim süreleri kanunla belirlenmiştir:
| Kıdem Süresi | Bildirim (İhbar) Süresi |
|---|---|
| 6 aydan az | 2 Hafta |
| 6 ay - 1.5 yıl arası | 4 Hafta |
| 1.5 yıl - 3 yıl arası | 6 Hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 Hafta |
* Bu süreler sözleşme ile artırılabilir ancak azaltılamaz.
İş Arama İzni Nedir?
İşveren işçiyi çıkardığında veya işçi istifa ettiğinde, ihbar süresi içinde çalışılan günlerde işçiye yeni bir iş bulması için günde en az 2 saat ücretli izin verilmesi zorunludur.
- İş arama izni iş saatleri içinde verilir.
- İşçi isterse bu saatleri birleştirip toplu olarak kullanabilir (Örn: Son 2 gün hiç gelmeyebilir).
- İşveren bu izni vermezse veya eksik verirse, o sürenin ücretini %100 zamlı olarak öder.
Özel ve Kritik Durumlar
Kötüniyet Tazminatı
İş güvencesi kapsamında olmayan (30 kişiden az çalışanı olan) işyerlerinde, işveren işçiyi "sendikalı olduğu için", "hamile olduğu için" veya "hakkını aradığı için" çıkarırsa; buna kötü niyetli fesih denir. Bu durumda ihbar tazminatının 3 katı tutarında ek tazminat ödenir.
İhbar Süresinde Rapor Alınması
İşçi ihbar süresi içinde hastalanıp rapor alırsa, ihbar süresi durur. Rapor bitiminde ihbar süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder. Raporlu günler ihbar süresinden sayılmaz.
Emeklilikte İhbar
Emeklilik nedeniyle işten ayrılan işçinin ihbar süresi tanımasına gerek yoktur. Aynı gün dilekçe verip ayrılabilir ve kıdem tazminatını alır. İhbar tazminatı ödemez.
Vergi Kesintileri
Kıdem tazminatından sadece Damga Vergisi kesilirken, İhbar Tazminatı hem Gelir Vergisi hem de Damga Vergisi kesintisine tabidir.
- Gelir Vergisi: İşçinin kümülatif vergi matrahına göre %15, %20, %27, %35 veya %40 oranında kesilir. Yıl sonuna doğru (yüksek matrah) alınan ihbar tazminatından daha çok vergi kesilir.
- Damga Vergisi: Brüt tutar üzerinden binde 7,59 oranında kesilir.
- SGK Primi: İhbar tazminatından SGK primi kesilmez.
Özet ve Pratik Kullanım
Brüt maaş ve kıdem süresini girin. Araç İş Kanunu Madde 17'ye göre ihbar süresini (2-8 hafta) ve tazminat tutarını hesaplar. İşveren feshederse ihbar süresi kadar brüt ücret peşin ödenir. İstifa eden ihbar tazminatı alamaz; süreyi beklemeden ayrılırsa işverene öder. 6 ay altı 2 hafta, 6 ay-1.5 yıl 4 hafta, 1.5-3 yıl 6 hafta, 3+ yıl 8 hafta. İhbar tazminatı gelir vergisi ve damga vergisine tabidir.
İş Arama İzni
İhbar süresi boyunca günde en az 2 saat ücretli iş arama izni zorunludur. İzin verilmezse o süre %100 zamlı ödenir. İstifa eden de bu haktan yararlanır. Rapor alınırsa ihbar süresi durur; rapor bitiminde devam eder.
Kıdem Tazminatı ile Birlikte
İhbar tazminatı ve kıdem tazminatı farklı kavramlardır. İşveren feshinde hem ihbar hem kıdem tazminatı ödenir; istifa eden sadece kıdem tazminatı alır (şartları sağlıyorsa). Kıdem tazminatı hesaplama aracı ile brüt tutarı tahmin edebilirsiniz; kıdem tazminatında sadece damga vergisi kesilir, gelir vergisi yoktur. İhbar tazminatı hesaplama ile birlikte işten ayrılışta alacağınız toplam tutarı planlayın. İşsizlik maaşı hesaplama da işten çıkış sonrası gelir planlaması için kullanılır.
Deneme Süresi ve Fesih
İş Kanunu Madde 15'e göre belirsiz süreli sözleşmelerde en fazla 2 ay deneme süresi uygulanabilir. Deneme süresinde ihbar süresi tanınmadan fesih yapılabilir; bu durumda ihbar tazminatı ödenmez. Deneme süresi dolduktan sonra normal ihbar kuralları geçerli olur.
İhbar Tazminatı Hesaplama Formülü
İhbar tazminatı = İhbar süresine karşılık gelen brüt ücret. Haftalık süre günlük brüt ile çarpılarak hesaplanır. Örn: 4 hafta ihbar süresi, aylık 30.000 TL brüt maaş → günlük brüt 1.000 TL, 20 iş günü × 1.000 = 20.000 TL ihbar tazminatı. Bu tutardan gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. İhbar tazminatı hesaplama aracı ile net tutarı tahmin edebilirsiniz. Kıdem tazminatı ayrıca hesaplanır ve sadece damga vergisine tabidir.
Yıllık İzin ve İhbar
Yargıtay kararlarına göre ihbar süresi ile yıllık izin aynı anda kullandırılamaz. İşveren ihbar süresini yıllık izinden düşemez. İzin bitiminde ihbar süresi başlar veya devam eder. İhbar tazminatı hesaplama kıdem süresine göre yapılır; yıllık izin günleri kıdemden sayılır. İhbar tazminatı hesaplama aracı ile brüt maaş ve kıdem girerek net tutarı tahmin edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Part-time çalışan ihbar tazminatı alabilir mi?
Evet. Kısmi süreli (part-time) çalışanlar da aynı ihbar sürelerine tabidir ve tazminatları çalıştıkları süreye orantılı ücretleri üzerinden hesaplanarak ödenir.
İhbar tazminatı taksitle ödenir mi?
Kural olarak peşin ve nakden ödenmesi gerekir. Ancak işçi kabul ederse taksitle ödenebilir.
Bildirim Şekli
Fesih bildirimi (İstifa veya Çıkarma) mutlaka yazılı olarak yapılmalıdır. Sözlü bildirimlerin ispatı zordur. İşveren işten çıkarıyorsa fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. Noter kanalıyla bildirim (ihtarname) en güvenli yoldur.